این سیاست به مدیریت بهتر عبور و مرور و پیشگیری از سوانح و حوادث ترافیکی کمک می کند. در مقابل، طرح آلودگی هوا بر مجموعه ای از محدودیت ها و مقررات ترافیکی تمرکز دارد که در روزهای آلوده و زمانی که کیفیت هوا در وضعیت نامناسب قرار می گیرد، با هدف کاهش میزان آلاینده ها اجرا می شود.

تفاوت طرح ترافیک و طرح آلودگی هوا در تهران
طرح ترافیک و طرح آلودگی هوا هر دو با هدف سامان دهی تردد و کاهش فشار ناشی از ترافیک در تهران اجرا می شوند، اما تمرکز و کارکرد آن ها متفاوت است. طرح ترافیک بر مدیریت حجم ورود خودروها به مرکز شهر تأکید دارد و ورود به این محدوده فقط با دریافت مجوز یا پرداخت عوارض امکان پذیر است.

در مقابل، طرح آلودگی هوا یا LEZ بر ارزیابی کیفیت خودروها و میزان آلایندگی آن ها تمرکز می کند و تردد خودروهای فاقد معاینه فنی معتبر را در سراسر شهر محدود می سازد. محدوده طرح آلودگی هوا بزرگ تر است و برخلاف طرح ترافیک، به جای کنترل حجم تردد، استانداردهای آلایندگی خودروها را بررسی می کند. اجرای هم زمان این دو طرح، نوعی نظم دهی بر اساس اصول روانشناسی ترافیک ایجاد می کند تا رانندگان به رفتارهای صحیح تر، انتخاب مسیرهای مناسب تر و نگه داری بهتر از خودرو ترغیب شوند.

هدف اصلی هر طرح
هدف طرح ترافیک کاهش حجم تردد در مرکز تهران است، و این هدف با محدود کردن تعداد خودروهای ورودی و دریافت عوارض محقق می شود. این طرح به طور مستقیم بر تراکم خیابان های اصلی مرکز تاثیر می گذارد و مسیرهای پرتردد را خلوت تر می کند. طرح آلودگی هوا بیشتر بر میزان آلایندگی خودروها تمرکز دارد. در این طرح، تعداد روزهای تردد مجاز برای هر خودرو محدود شده تا استفاده غیرضروری از خودرو کاهش پیدا کند.

طرح آلودگی هوا با هدف کاهش ترکیبات آلاینده اجرا می شود، زیرا مطالعات نشان داده بخشی از آلودگی تهران ناشی از تردد بی هدف یا غیرضروری وسایل نقلیه است. همچنین انگیزه نگهداری صحیح خودرو و دریافت معاینه فنی معتبر را افزایش می دهد. به این ترتیب، طرح ترافیک و طرح آلودگی هوا دو مسیر مختلف را دنبال می کنند.

محدوده اجرایی
محدوده طرح ترافیک در تهران، کاملا مشخص است و از خیابان مطهری در شمال تا خیابان شوش در جنوب و از خیابان کارگر در غرب تا خیابان های شریعتی، سپاه و ۱۷ شهریور در شرق امتداد دارد. در این محدوده، ورود بدون مجوز ممکن نیست و تمام ورودی ها توسط دوربین کنترل می شود. این محدوده یکی از شلوغ ترین بخش های تهران است و اعمال محدودیت در آن، تاثیر زیادی بر کاهش ازدحام دارد.

محدوده طرح آلودگی هوا بسیار وسیع تر است و از بزرگراه همت در شمال تا بعثت در جنوب و از چمران و نواب در غرب تا امام علی در شرق را پوشش می دهد. این گستره باعث شده بخش زیادی از رفت وآمدهای روزانه شهروندان در این محدوده قرار گیرد. تفاوت اصلی این است که در محدوده طرح آلودگی هوا، راننده می تواند تا سقف روزهای مجاز وارد شود، اما در محدوده طرح ترافیک این امکان بدون خرید مجوز وجود ندارد. به همین دلیل، تعداد خودروهای تحت پوشش طرح آلودگی هوا همیشه بیشتر از طرح ترافیک است.

ساعات اجرا
ساعات اجرای طرح ترافیک از شنبه تا چهارشنبه از ساعت ۶:۳۰ صبح تا ۱۸ است و این بازه ثابت ترین بخش طرح در سال های گذشته بوده است. پنجشنبه ها طرح ترافیک اجرا نمی شود و همین باعث افزایش تردد در مرکز شهر در این روز شده است.

طرح آلودگی هوا بازه زمانی مشابه طرح ترافیک دارد، اما در پنجشنبه ها تا ساعت ۱۳ ادامه دارد. این تفاوت باعث می شود شهروندانی که در روزهای پایانی هفته نیاز به ورود به این محدوده دارند، بیشتر تحت تاثیر این طرح قرار گیرند. همچنین ساعات اجرا در شرایط خاص مانند آلودگی شدید یا برخی تصمیمات مدیریتی قابل تغییر است. طرح آلودگی هوا به دلیل گستردگی بیشتری که دارد، انعطاف پذیری بیشتری در تنظیم ساعات اجرایی دارد.

نحوه محاسبه هزینه، جریمه و عوارض
در طرح ترافیک، راننده باید پیش از ورود، مجوز تهیه کند و مبلغ ثابت روزانه را از طریق شارژ کیف پول در اپلیکیشن یا سایت تهران من انجام دهد. این مبلغ هر سال با توجه به مصوبه شورای شهر تعیین می شود. در طرح آلودگی هوا، هر خودرو پلاک تهران ۲۰ روز و پلاک شهرستان ۱۵ روز تردد رایگان در هر فصل دارد. پس از پایان سهمیه، مبلغی معادل نصف عوارض طرح ترافیک محاسبه می شود.

ورود بدون مجوز در هر دو طرح، جریمه ثبت می کند و این جریمه در سال ۱۴۰۴ حدود ۲۰۰ هزار تومان بوده و در صورت عدم شارژ حساب، پس از ۳۰ روز قطعی می شود. هدف این محاسبه ها کاهش تردد و پیشگیری از سوانح و حوادث ترافیکی است.

معافیت ها و استثناهای هر دو طرح
خودروهای امدادی مانند آمبولانس و آتش نشانی و خودرو های شخصی برقی، تاکسی ها و خودرو های حمل و نقل عمومی به طور کامل از هر دو طرح معاف هستند. خودروهای هیبریدی نیز از تخفیف برخوردار می شوند. همچنین جانبازان و معلولان دارای مجوز تخفیف ۹۰ درصدی دریافت می کنند. ساکنان محدوده طرح ترافیک می توانند روزانه یک بار ورود و یک بار خروج رایگان داشته باشند. در طرح آلودگی هوا نیز همین امتیاز برای ساکنان اعمال می شود.

جمع بندی
تفاوت طرح ترافیک و آلودگی هوا در این است که طرح ترافیک برای کنترل ازدحام در مرکز تهران طراحی شده و طرح آلودگی هوا بر کاهش آلایندگی خودروها تمرکز می کند. در این طرح ها، هر خودرو سهمیه مشخص فصلی دارد و پس از پایان آن، هزینه ورود به صورت نیم بها محاسبه می شود. هر دو طرح با دوربین های شهری کنترل می شوند و ورود بدون مجوز جریمه دارد. خودروهای امدادی، تاکسی ها، جانبازان، معلولان و خودروهای کم آلاینده مشمول تخفیف یا معافیت هستند.